Tasarım nedir?

Tasarım kavramı için anahtar sözcük “görünüm” dür.

Tasarımlar görünümlerine göre, iki boyutlu (düzeysel) veya üç boyutlu (nesnesel) tasarımlar olarak sınıflandırılabilir.

Tasarımlar, estetik ve işlevsel olmak üzere de iki gruba ayrılabilir.Estetik tasarımlar; görselliği ön planda tutan ve duyulara daha yoğun biçimde hitap eden tasarımlardır. İşlevsel tasarımlar ise, bir gereksinimi karşılamaya yönelik tasarımlardır.
Tasarımlar, ürün tasarımları ve çevresel tasarımlar olarak da iki gruba ayrılabilir. Ürün tasarımlarında, teknik ve modaya bağlı koşullar ön planda iken, çevresel tasarımlarda dekorasyon ve sergileme gibi hususlar ön plandadır.

554 s. KHK’nin sağladığı koruma bakımından, belirtilen tasarım çeşitleri arasında herhangi bir fark bulunmamaktadır.

Tasarımların Korunması – TESCİL ESASI

554 s. KHK, tasarımların korunmasını, “tescil” esasına bağlamıştır. 554 s. KHK “Bu Kanun Hükmünde Kararname, tescilli tasarımların korunması ile ilgili esasları kuralları ve şartları kapsar.” demek suretiyle, ancak tescil edilmiş tasarımların 554 s. KHK’nin sağladığı korumadan yararlanabileceği ifade edilmiştir .

Tescil edilmiş tasarımlar, haksız eylemlere ve tecavüz fiillerine karşı 554 s. KHK’ uyarınca mutlak bir şekilde koruma sağlamaktadır.

Tescil Edilebilirlik Kriterleri

Tasarımların 554 s. KHK’nin sağladığı korumadan yararlanabilmesi, “tescil” esasına; tescil ise, tasarımın, “yeni” ve “ayırt edici” niteliğe sahip olması şartlarına bağlıdır. 554 s. KHK’nin 5. maddesine göre, ancak, “Yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlar belge verilerek korunur.”hükmünü amirdir.

Yenilik
Tasarımın “yeni olma” vasfını; 554 s. KHK’nin 6. maddesi çerçevesinde tanımlamaktadır. Buna göre bir tasarımın, yeni olduğundan söz edilebilmesi için;

  • Tasarımın önceki tasarım veya tasarımlarla aynı olmaması,
  • Aynı tasarımın daha önce kamuya sunulmamış olması
    gerekmektedir.Ayırt Edicilik
    Ayırt edici nitelik; herhangi bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile diğer bir tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasındaki belirgin farklılıktır.554. s. KHK uyarınca, ayırt edicilik niteliğinin saptanabilmesi, kıyaslanacağı diğer bir tasarımın varlığına göre belirlenmektedir. Buna göre;
  • Ayırt edici nitelik taşıyıp taşımadığı incelenecek tasarımın başvuru veya rüçhan tarihinden önce Türkiye’de veya dünyada herhangi bir yerde piyasaya sunulmuş olması,
  • Türk Patent Enstitüsü tarafından tescilli bir tasarım olarak yayımlanmış ve ayırt edici nitelik açısından değerlendirilen tasarımın başvuru veya rüçhan tarihinde henüz koruma süresini doldurmamış olması,şartlarını taşıması gerekmektedir.

    Bilgilenmiş Kullanıcı Kimdir?

554 s. KHK’nin 7. maddesinin ilk fıkrasında yer alan açık hüküm karşısında “ayırt edicilik” vasfı sınanan tasarımın, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenime göre tespit edilmektedir.

Bilgilenmiş kullanıcı; tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı olarak tanımlanmaktadır . Örneğin, bir bilgisayar’ a ilişkin tasarım tescil talebinde bulunmanız halinde, bilgisayar alım satımı ile uğraşan bir mağaza sahibinin “bilgilenmiş kullanıcı” olarak nitelememiz yanlış olmayacaktır.

Tasarımda Şeklin Teknik Bir Zorunluluk İhtiva Etmesi

Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, birbirleri ile kıyaslanan tasarımların, farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilir ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğu göz önüne alınır

Ortak özelliklerin değerlendirilmesi açısından ise teknik bir zorunluluk ihtiva eden bir parça veya zorunluluk ihtiva eden hususlar bu değerlendirmede dikkate alınmamaktadır.

554. s. KHK Uyarınca Koruma Kapsamı Dışında Tutulan Tasarımlar

  • Yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlar (md. 6-7),
  • Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı tasarımlar (md.9),
  • Teknik fonksiyonunun gerçekleştirilmesinde, tasarımcıya, tasarıma ilişkin özellik ve unsurlarda hiçbir seçenek özgürlüğü bırakmayan tasarımlar (md.10/I) ,
  • Tasarlanan veya tasarımın uygulandığı ürünü başka bir ürüne mekanik olarak monte edebilmek yahut bağlayabilmek için ancak zorunlu biçim ve boyutlarda üretilebilen tasarımlar (md.10/II),

Tasarım Hakkının Sınırları
Endüstriyel Tasarım hakkı sahibinin 554 s. KHK’den kaynaklanan hak ve yetkileri, 554 s. KHK’nin 21, 22, 23 ve 24. Maddelerinde öngörülen hallerde sınırlandırılmış, bu hallerde, tasarım hakkı sahibinin, kullanıcıya karşı herhangi bir hukuk yoluna başvuramayacağı kabul edilmiştir.

  • Bir tasarımın ticari olmayan ve özel amaçla sınırlı kalan kullanımı
  • Korunan bir tasarımın deneme amaçlı olarak kullanımı
  • Ticari uygulamadaki dürüstlük kuralları ile bağdaşır olmak ve tasarımın olağan kullanımını gereksiz şekilde tehlikeye sokmamak ve kaynak göstermek kaydı ile eğitim amaçlı çoğaltmalarda kullanımı
  • Yabancı ülkelere kayıtlı olan ve geçici olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan deniz veya hava taşıt araçlarında bulunan donanım, bu araçların onarımı için kullanılmak üzere ithal edilen yedek parça ve süslemeler ile bu araçların onarımı
  • onarım amaçlı kullanım
  • Tescil başvurusundan veya rüçhan tarihinden önceki kullanımlar
  • Tasarlanan veya tasarımın uygulandığı ürünün, tasarım hakkı sahibi tarafından veya onun onayı ile Türkiye’de piyasaya sürülmesinden sonra piyasadaki bu ürünle ilgili alımlar – satımlar-eylemler

Tasarım Hakkı Sahibi

Tasarım hakkı, tasarımcıya veya onun hukuki haleflerine aittir. Tasarımcı, 554 s. KHK m. 3 uyarınca tasarımı tasarlayan kişidir.
Tasarım hakkı sahibi dışında biri tarafından tasarım tescili başvurusunda bulunulması, tasarım hakkı sahibi olmayan birinin hak sahibi kabul edilebilecek bir konuma gelmesi “tasarım hakkının gaspı” olarak tanımlanır.
Tasarım hakkı gasbedilen, gerçek hak sahibi olduğunu iddia eden kişi, tasarım hakkından doğan diğer hakları saklı kalmak üzere, tasarım hakkı sahipliğinin kendisine devredilmesini talep edebilir

Tasarımlara İlişkin Hukuki Düzenlemeler

Ülkemizde tasarımlar, ilk defa “Endüstriyel Tasarımlar Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile özel olarak koruma altına alınmış, ayrıca, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından, 554 s. KHK’nin uygulama şeklini gösterir bir yönetmelik (05.11.1995, RG: 22454) ile kanun uygulaması belirlenmiştir.

Tasarımlar, bir kısmına Türkiye’nin de taraf olduğu kimi uluslararası sözleşmelerin de konusu olmuştur. Endüstriyel tasarımlar konusunda; Paris Sözleşmesi (2. maddesi, Dördüncü mükerrer 5. maddesi), Bern Sözleşmesi (2. maddesi), TRIPS (25 ve 26. maddeleri), La Haye Sözleşmesi (1925), Endüstriyel Tasarımların Uluslararası Sınıflandırılmasına İlişkin Locarno Sözleşmesi (1968), Örnek Tiplerin Korunması ve Onların Uluslararası Tevdii Hakkında Viyana Sözleşmesi (1973), Tasarımların Korunması Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönergesi (1998), Avrupa Topluluğu Hakkında Konsey Tüzüğü (12 Aralık 2001), tasarımlara ilişkin uluslararası metinlerin başlıcalarıdır.

Endüstriyel Tasarım Tescili

Türk Patent Enstitüsü’ne yapılan tasarım tescil başvuruları, sadece başvuru şartları ve 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3. maddesi kapsamına göre şekli şartlar incelenerek tescil edilmektedir. Bunun anlamı ise, sadece başvuru için gerekli evrakların var olup olmadığı hususunda incelemenin yapılmasıdır.

T.P.E. tarafından yapılan şekli incelemede herhangi bir eksikliği bulunmayan başvurular tasarım siciline kayıt edilir ve Resmi Endüstriyel Tasarımlar Bülteni’nde yayınlanarak ilan edilir.
İlan tarihinden itibaren 6 ay süre ile, 3. kişiler ilana itirazda bulunabilir. Yapılan itiraz ve gerekçesi, tasarım hakkı talep edene TPE tarafından bildirilir. İtiraza konu tasarım dosyası Yeniden İnceleme Değerlendirme Kurulu’na gönderilir. YİDK’nda, itiraz ekinde sunulan itiraz dilekçesi ve belgeler doğrultusunda karar verilir. İtiraz eden, itirazını yazılı belgelerle ispatlamak zorundadır. Enstitü, tescile konu olan tasarımın yenilik özelliğine sahip olup olmadığı hususunda herhangi bir araştırma yapmamaktadır.
Tescile 6 aylık yasal itiraz süresi içerisinde herhangi bir itiraz olmaz ise, tasarım tescili TPE nezdinde kesinleşir.

Korumanın Kapsamı ve Süresi

554 s. KHK’de belirlenen niteliklere sahip bir tasarımın, Türk Patent Enstitüsü’nce tescili üzerine;
“Üçüncü kişiler, tasarım hakkı sahibinin izni olmadan koruma kapsamındaki tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, sözleşme yapmak için icapta bulunamaz, ithal edemez, ticari amaçlı kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz.”

Tescilli tasarımların koruma süresi, başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. 554 s. KHK m. 12/II uyarınca, bu süre, beşer yıllık dönemler halinde yenilenmek üzere, toplam 25 yıla kadar uzatılabilir.

Gerekli Belgeler

Endüstriyel tasarım tescil başvurusunun işleme alınabilmesi ve başvuru tarihinin kesinleşebilmesi için şu belgeler gerekli bulunmaktadır:

  • Eksiksiz olarak doldurulmuş başvuru dilekçesi,
  • Başvuru ücreti dekont aslı,